Wraz z odejściem Angeli Merkel kończy się pewna polityczna epoka w Niemczech naznaczona traumą hitleryzmu i powojennego podziału kraju. Heinrich August Winkler, współczesny historyk niemiecki, którego esej zamyka to wydanie „Pomocnika”, zwraca uwagę, że zdominowała w świadomości Niemców ponad dwa tysiące lat ich historii. Ta uwaga odnosi się nie tylko do Niemców. W pełni zasadna ze strony ofiar potrzeba rozliczenia niemieckiego narodu z tych dwunastu lat (1933–45), gdy wybrał sobie Adolfa Hitlera na wodza i poszedł za nim jak w dym, aż po wojnę i ludobójstwo, a u wielu próba zrozumienia, jak do tego w ogóle mogło dojść – przysłania resztę bogatej niemieckiej historii.

Wędrówka przez różne wcielenia niemieckiej Rzeszy (bywała ona potężna, ale często tylko rozległa terytorialnie), która ostatecznie stała się federalną, demokratyczną republiką w samym centrum Europy i Unii Europejskiej.